Wczesna Interwencja – podstawy prawne. Dlaczego idzie to tak opornie?

         Dzięki rozwojowi nauk medycznych dostajemy dzisiaj możliwość ratowania dzieci przedwcześnie urodzonych, które do niedawna miałyby nikłe szanse na przeżycie. To rzeczywiście wielki sukces. Jednak należy pamiętać, że misja nie kończy się w tym miejscu –  to dopiero początek. Polega ona na dostarczeniu dziecku i rodzinie pomocy w wyrównywaniu deficytów rozwojowych, jakie mogą się pojawiać. 

Wcześniaki nie są jedyną grupą – mamy dzieci z ciąż donoszonych, ale o mocno obciążonym przebiegu, komplikacjach okołoporodowych, z wadami wrodzonymi. Mamy najmłodsze dzieci pozbawione czasowo lub trwale opieki rodziców, których rozwój również jest zagrożony.

 

        Aby dobrze tę misję realizować potrzebne jest wsparcie ze strony ustawodawców, którzy zadbają o pomoc wczesną, darmową, wielospecjalistyczną i łatwo dostępną. I mamy –  ustawy, rozporządzenia, a nadal idzie to dosyć opornie. Dlaczego?

       Ustawy często sporządzane są dosyć ogólnie, jest ich dużo, pisane są w sposób mało przystępny, różnie interpretowane, zmieniane, w niewłaściwy sposób w razie pilnej potrzeby łatane. Często możemy się w nich doszukać słów „mogą”, „może”, zamiast „musi” ( np. „Rada gminy, rada powiatu oraz sejmik województwa, […], mogą w drodze uchwały ustanowić dla osób zamieszkałych na terenie jej działania uprawnienia na rzecz kobiet, rodzin i dzieci, inne niż określone w niniejszej ustawie.” – mogą – ale nie muszą). Stąd częste problemy związane z realizacją tego, co w nich zawarte. Nie jest to jednoznacznie określone, obligatoryjne. Tak samo tyczy się rozporządzeń. Trudno o  pewne odpowiedzi w wielu kwestiach. Stąd chaos. Ze szkodą zarówno dla rodzin, jak i często tych, którzy tę pomoc świadczą.

 

W takim razie, co mamy?

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci.

Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka (WWRD) to wielokierunkowe oddziaływania skierowane na dziecko, u któ­rego zdiagnozowano nieprawidłowości rozwojowe. Pomocą obję­ta zostaje całą rodzina. Wczesne wspomaganie rozwoju funkcjonuje w prawie oświatowym i aby dziecko mogło skorzystać z zajęć wspomagających, potrzebna jest opinia poradni psychologiczno­-pedagogicznej określająca specyfikę jego rozwoju. Wniosek o wydanie opinii składa rodzic lub opiekun prawny.
Wczesne wspomaganie rozwoju polega na pobudzaniu psychoruchowego i społecznego rozwoju dziecka od chwili wykrycia niepełnosprawności do czasu podjęcia przez nie nauki w szkole. Zakres tego oddziaływania może być bardzo różny, w zależności od zdiagno­zowanych przez specjalistów deficytów rozwojowych.

 

Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Celem programu jest zapewnienie rodzinie dziecka niepełnosprawnego lub zagrożonego niepełnosprawnością, pomocy ze strony państwa poprzez dostęp do wielospecjalistycznej opieki i wsparcia:

    • dla kobiet w ciąży i ich rodzin
    • w zakresie wczesnego wspomaganie rozwoju dziecka i jego rodziny
    • różnego rodzaju usług wspierających i rehabilitacyjnych
    • opieki mieszkaniowej
    • poprzez koordynację działań, poradnictwo i udzielanie informacji
  •  
  •  

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach

Rozporządzenie określa:

  • kto udziela pomocy psychologiczno – pedagogicznej
  • na czym polega pomoc psychologiczno – pedagogiczna udzielana przez przedszkola, szkoły i placówki
  • w jaki celu udzielana jest pomoc psychologiczno – pedagogiczna
  • z czyjej inicjatywy udzielana jest pomoc
  • komu udzielana jest pomoc psychologiczno – pedagogiczna

 

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym

Rozporządzenie określa warunki organizowania kształcenia, wychowania  i opieki dla dzieci i młodzieży posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, a dokładniej:

  • dla kogo organizowane jest kształcenie specjalne
  • gdzie może być organizowane kształcenie specjalne i kto za nie odpowiada
  • jakie są zadania dyrektorka, który jest organizatorem
  • jakie są zadania nauczycieli
  • jakie są zadania zespołu odpowiedzialnego za planowanie pracy z dzieckiem posiadającym orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego

        To najważniejsze regulacje prawne w Polsce, dotyczące wsparcia małego dziecka i jego rodziny. Dwie pierwsze pozycje, z racji tego, że są dla rodziców podstawą ubiegania się o pomoc dla najmłodszych dzieci (0-3) zastaną przybliżone w sposób szczegółowy już wkrótce.

       Wsparcia dla tej grupy można również poszukiwać w placówkach medycznych – poradniach konsultacyjnych, Oddziałach Rehabilitacji Dziennej, Ośrodkach Wczesnej Interwencji, Ośrodkach Edukacyjno-Rehabilitacyjno-Wychowawczych, ale o tym więcej również za jakiś czas : )

 

 

źródło:

Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem”, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 16 sierpnia 2018 roku zmieniające rozporządzenie w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci.

Wczesna Interwencja a Wczesne Wspomaganie Rozwoju. Co to za różnica?

            No właśnie. Czytając polskie źródła dotyczące problematyki udzielania pomocy małemu dziecku, można spotkać się z dwoma terminami:wczesna interwencja” oraz „wczesne wspomaganie rozwoju dziecka”. Nasuwa się pytania o to, czy terminy te różnią się od siebie w jakiś zasadniczy sposób. Psycholog powie – „to zależy” – i będzie miał rację : )

           Pojawiają się wpisy, według których termin wczesna interwencja odnosi się ściśle do oddziaływań o charakterze medycznym i rehabilitacyjnym wobec dzieci zagrożonych niepełnosprawnością, zaś wczesne wspomagania rozwoju skupia się wokół dzieci niepełnosprawnych, z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (uzyskaną na podstawie badania zespołu specjalistów w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej) i dotyczy raczej działań terapeutycznych, wspierających rozwój poznawczy, społeczno-emocjonalny.
I rzeczywiście tak jest, że słowo „interwencja” bardziej kojarzy się nam ze szpitalem i jego formami pomocy, jednak zarówno wczesna interwencja, jak i wczesne wspomaganie rozwoju dotyczą najważniejszego – możliwie wczesnej pomocy małemu dziecku w obliczu zagrożenia niepełnosprawnością lub niepełnosprawności. Na całym świecie tego rodzaju wsparcie określa się  mianem „wczesnej interwencji”. Obejmuje ono wszelkie oddziaływania mające na celu pomoc dzieciom, które urodziły się przedwcześnie, pochodzą z ciąż zagrożonych, z obciążonym wywiadem okołoporodowym, niepełnosprawnością, przewlekłymi chorobami somatycznymi, z ośrodków adopcyjnych po to, by ograniczać pojawiające się trudności rozwojowe. Na wczesną interwencję składają się nie tylko programy rządowe czy oświatowe, ale i postawy ludzi, szeroko rozumiana profilaktyka, wiedza dotycząca rozwoju – wiele różnych aspektów.

        Wydaje się jednak, że przyczyną tego dylematu terminologicznego jest Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Polskie prawo oświatowe „określa warunki organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci mającego na celu pobudzanie psychoruchowego i społecznego rozwoju dziecka od chwili wykrycia niepełnosprawności do podjęcia nauki w szkole, zwanego dalej „wczesnym wspomaganiem”. Dlatego właśnie wsparcie małego dziecka, w oparciu o rozporządzenie, które jest obecnie najbardziej rozpowszechnioną formą takiej pomocy, kojarzone jest właśnie z tą nazwą i z pracą m.in. psychologów, pedagogów czy logopedów. Nie jest jednak prawdą, że we wczesnym wspomaganiu nie uczestniczą lekarze i fizjoterapeuci. Zespół specjalistów, który pracuje z dzieckiem, otacza całą rodzinę opieką interdyscyplinarną, w razie potrzeby odsyłając na konsultacje do lekarzy różnych specjalności, w zależności od potrzeb. Wczesne wspomaganie rozumiane w świetle rozporządzenia jest nam po prostu najbliższe i przez jego pryzmat patrzymy często na wczesną pomoc. Można zatem pokusić się o stwierdzenie, że „nasze” wczesne wspomaganie rozwoju dziecka jest pewną częścią szerokiego wachlarza różnorodnych działań, które składają się na wczesną interwencję i sięgają już okresu prenatalnego.

Definicje pojęć formułowane są różne, ciężko je przytaczać i zastanawiać się, która  nich jest lepsza czy gorsza. Warto za to zwrócić uwagę na pewne cechy tych form oddziaływań, które składają się na wczesną interwencję. Ważne aby:

  • pomoc była możliwie jak najwcześniejsza – wiąże się to z szybkim rozpoznaniem problemu, czyli przede wszystkim jakością opieki ze strony specjalistów zajmujących się dzieckiem od najwcześniejszych chwil życia oraz świadomością rodziców (po to, by pozwolić tym drugim otoczyć dziecko potrzebną opieką); pierwsze trzy lata życia małego człowieka to okres dużej plastyczności układu nerwowego, mózg jest bardziej podatny na zmiany w procesie terapeutycznym i możliwe staje się zahamowanie skutków określonych zaburzeń;
  • podejmowane działania miały charakter wielodyscyplinarny – by od początku, już na etapie diagnozy, a także później – w terapii, pomoc dziecku miała charakter współpracy między specjalistami różnych dziedzin (psychologami, logopedami, fizjoterapeutami, pedagogami, lekarzami); dobry specjalista ma świadomość, że jego wiedza i umiejętności skupiają się wokół obszaru, jakim się zajmuje. Kierując się prawdziwą potrzebą pomocy dziecku, odsyła rodziców na konsultację do specjalistów innych dziedzin, by zanim postawi diagnozę mieć pewność, że niczego nie przeoczył;
  • pomoc była skoordynowana – konieczne jest łączenie diagnoz i zaleceń różnych specjalistów w taki sposób, by wzajemnie się uzupełniały – by nie zabrakło określonej formy oddziaływań (np. logopedycznych), ale też by one się nie powielały (np. z dzieckiem pracuje dwóch różnych fizjoterapeutów – panuje mylne przekonanie, że im więcej tym lepiej);
  • w sposób ciągły monitorować rozwój dziecka i w razie konieczności modyfikować program rehabilitacyjno-terapeutyczny;
  • wspierać rodzinę – kiedy myślimy o pracy z małym dzieckiem musimy brać pod uwagę, że działamy głównie poprzez rodziców, oni słuchają zaleceń i wprowadzają je w życie. Żeby specjalista mógł w pełni  udzielić dziecku pomocy, rodzic musi być świadomy problemów jakich ono doświadcza. Często to pierwszy i najtrudniejszy krok. Bardzo ważne zatem jest, by zadbać o tę współpracę i udzielać rodzinie potrzebnego wsparcia;
  • pomoc była dostępna i bliska: celem wczesnej interwencji jest dotarcie do wszystkich rodzin, które potrzebują wsparcia. We wszystkich krajach za priorytetową uznaje się kwestię wyrównania szans pomiędzy regionami w zakresie dostępności usług. Miejsce, w którym dziecko otrzymuje pomoc, powinno znajdować się jak najbliżej miejsca zamieszkania rodziny;
  • zapobiegać wystąpieniu określonych zaburzeń lub też zmniejszać ryzyko ich rozwoju; bardzo ważnym punktem wczesnej interwencji jest profilaktyk pierwszorzędowa – działamy zanim trudności się pojawią;

 

Źródło:
Cytowska B., Winczura B., Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dzieck, Wydawnictwo Impuls, Kraków, 2006.
Rafał – Łuniewska J.,Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka w teorii i praktyce, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2017.
Piotrowicz R.,Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka- kompleksowe wsparcie terapeutyczne dziecka i rodziny. Diagnoza a program, Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci