Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka w świetle rozporządzenia – od czego zacząć?

       Chyba najbardziej popularną do tej pory w Polsce formą pomocy małemu dziecku z niepełnosprawnością jest Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka (WWRD). Na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. zorganizowano kompleksowy program wsparcia, którym objęta zostaje cała rodzina dziecka, u którego zdiagnozowano nieprawidłowości rozwojowe.

 

Czy jest dokładnie Wczesne Wspomaganie Rozwoju Dziecka:

      Wczesne wspomaganie to szereg wielospecjalistycznych oddziaływań, które mają na celu pobudzenie  psychoruchowego i społeczno-emocjonalnego rozwoju dziecka, od chwili wykrycia niepełnosprawności, do podjęcia nauki w szkole.

Czyli! Pomoc udzielana jest rodzinie od momentu, w którym dziecko otrzyma opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (było badane w poradni i zespół stwierdził konieczność wspierania rozwoju w ramach WWRD) do momentu rozpoczęcia nauki w szkole.

          Nie jest tu podany konkretny wiek dziecka, ponieważ w przypadku trudności rozwojowych obowiązek rozpoczęcia nauki w szkole może zostać odroczony. Zatem np. dziecko 8 letnie, ale które zostało odroczone, może nadal korzystać z zajęć w ramach WWRD. W przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, rozpoczęcie spełniania obowiązku szkolnego może być odroczone nie dłużej niż do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 9 lat. Więc o ile takie jest stanowisko poradni, dziecko może być odraczane i do tego momentu korzystać z zajęć w ramach WWRD).

 

Jakie są podstawowe cele Wczesnego Wspomagania?

  • Cel diagnostyczny – polega na sporządzeniu całościowej, wielospecjalistycznej diagnozy funkcjonowania dziecka (psychologicznej, lekarskiej, logopedycznej, oceny sfery ruchowej) w momencie, kiedy po raz pierwszy zostaje zgłoszone do poradni oraz diagnoz monitorujących rozwój dziecka – jego postępów już w trakcie trwania terapii, w celu określenia efektywności podejmowanych działań.
  • Opracowanie i wdrażanie kompleksowego postępowania wobec dziecka, które jest dostosowane do jego indywidualnych potrzeb, trudności i możliwości
  • Cel terapeutyczny – usprawnianie poszczególnych obszarów rozwoju dziecka:
    – motoryki dużej
    – umiejętności manipulacyjnych
    – funkcjonowania społeczno – emocjonalnego
    – zdolności poznawczych
    – umiejętności samoobsługowych
    – stymulacji polisensorycznej
  • Wsparcie dla rodziców udzielanie im wskazówek oraz szkolenie w zakresie metod i technik pielęgnacji dziecka, opieki i stymulacji jego rozwoju w warunkach domowych; wsparcie informacyjne dotyczące zasobów społecznych, z których mogą skorzystać; pomocy w przystosowaniu warunków domowych do potrzeb dziecka, w pozyskaniu odpowiednich środków dydaktycznych i niezbędnego sprzętu; udzielaniu pomocy w zakresie kształtowania właściwych postaw w kontakcie z dzieckiem, umacnianie więzi emocjonalnych rodziny, rozpoznawanie zachowań dziecka i utrwalanie właściwych reakcji na nie;
 

Dla kogo jest WWDR?

         Dla dzieci, które otrzymały opinie o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Najczęściej są to dzieci, u których stwierdza się niepełnosprawność lub istnieje zagrożenie niepełnosprawnością.

Od czego zacząć?

       W momencie, kiedy w rozwoju dziecka coś zaczyna rodzica niepokoić, należy udać się do PUBLICZNEJ Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej i złożyć pisemny wniosek z prośbą o przebadanie dziecka.
Pomoc zapewniana przez poradnie publiczne jest bezpłatna, nie jest potrzebne skierowanie (inaczej jest w placówkach medycznych, tam jest ono wymagane). Specjaliści (fizjoterapeuta, logopeda, psycholog, terapeuta SI – w zależności od potrzeb) umawiają się z rodzicem na kolejne spotkania i diagnozują dziecko – sprawdzają je pod kątem rozwoju psychomotorycznego – przeprowadzają wywiad rozwojowy z rodzicem, obserwują, wykonują określone próby kliniczne, stosują skale do określenia poziomu rozwoju. Badania małych dzieci odbywają się w obecności rodziców. Na podstawie wyników badania poradnia wydaje opinię i kwalifikuje dziecko (lub nie, jeśli rozwija się prawidłowo) do udziału w zajęciach organizowanych w ramach wczesnego wspomagania.

Z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka rodzic powinien zgło­sić się do placówki, która prowadzi zajęcia WWRD. Tam już umawia się konkretnie na cykliczne spotkania z terapeutami.

        Jeśli diagnoza w poradni psychologiczno-pedagogicznej wskazuje na niepełnosprawność dziecka, rodzic może postarać się o dokument, który to potwierdzi, czyli o orzeczenie o niepełnosprawności. Instytucją, do której należy się zwrócić, by takie orzeczenie otrzymać jest Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Zadaniem specjalistów w tym miejscu jest rozpoznawanie i orzekanie o niepełnosprawności oraz kierowanie rodziców wraz z dziećmi do odpowiednich placówek pomocowych. Dzięki orzeczeniu o niepełnosprawności rodzic ma możliwość korzystania z różnorodnych świadczeń i ulg.

! Zatem: opinia z poradni psychologiczno – pedagogicznej a orzeczenie o niepełnosprawności to dwa zupełnie różne dokumenty.

W poradni  psychologiczno – pedagogicznej dziecko z dysfunkcjami rozwojowymi może otrzymać opinię o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, która uprawnia je do korzystania z różnych form terapii wspierających rozwój.

Orzeczenie o niepełnosprawności zaś to dokument, który rodzic może uzyskać w Powiatowym Zespole do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Ten dokument potwierdza niepełnosprawność dziecka i umożliwia korzystanie z różnych świadczeń, m.in. finansowych, ulg itp.

Gdzie realizowane jest wczesne wspomaganie?

      Zajęcia realizowane są w przedszkolach, szkołach, publicznych i niepublicznych poradniach psychologiczno – pedagogicznych, specjalnych ośrodkach. W przypadku dzieci, które nie ukończyły 3 r.ż, zajęcia mogą odbywać się w domu. WWRD może być także realizowane w formie zajęć grupowych – grupki muszą liczyć nie więcej niż troje dzieci. O takiej potrzebie decyduje specjalista prowadzący dziecko, uzgadniając to z koordynatorem.

Kto prowadzi terapię dziecka w ramach WWRD?

        Duża zależy od tego, z jakimi problemami boryka się dziecko i od tego, jakie możliwości ma placówka,  w której WWRD zdecydujemy się realizować. Dziecko ma możliwość korzystania z zajęć u różnych specjalistów, którzy tworzą zespół.  Najczęściej wśród terapeutów jest psycholog, logopeda, i pedagog (tyflopedagog, surdopedagog, oligofrenopedagog), ale w zależności od potrzeb dziecka może też być fizjoterapeuta czy terapeuta SI.

Ile godzin zajęć przysługuje dziecku w ramach wczesnego wspomagania?

        Wymiar zajęć WWRD wynosi od 4 do 8 godzin w miesiącu, w zależności od możliwości psychofizycznych i potrzeb dziecka, zajęcia prowadzone są indywidualnie z dzieckiem i jego rodziną. Jest także możliwość uzyskania większej ilość godzin zajęciowych dla dziecka, jeśli zgodę wyrazi organ prowadzący (choć jest to trudne do uzyskania).

 

Niezwykle ważna w całym procesie wspierania dziecka w ramach WWRD jest współpraca specjalistów z rodzicami. Biorąc pod uwagę pomoc udzielaną najmłodszym dzieciom zawsze działamy poprzez rodziców.

 

Źródło:

Piotrowicz R., Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka – kompleksowe wsparcie terapeutyczne dziecka i rodziny Diagnoza i program., ORE.

Rafał – Łuniewska J., Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka w teorii i praktyce, ORE.

Cytowska B., Winczura B., Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dzieck, Wydawnictwo Impuls, Kraków, 2006.

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci

Wczesna Interwencja a Wczesne Wspomaganie Rozwoju. Co to za różnica?

            No właśnie. Czytając polskie źródła dotyczące problematyki udzielania pomocy małemu dziecku, można spotkać się z dwoma terminami:wczesna interwencja” oraz „wczesne wspomaganie rozwoju dziecka”. Nasuwa się pytania o to, czy terminy te różnią się od siebie w jakiś zasadniczy sposób. Psycholog powie – „to zależy” – i będzie miał rację : )

           Pojawiają się wpisy, według których termin wczesna interwencja odnosi się ściśle do oddziaływań o charakterze medycznym i rehabilitacyjnym wobec dzieci zagrożonych niepełnosprawnością, zaś wczesne wspomagania rozwoju skupia się wokół dzieci niepełnosprawnych, z opinią o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju (uzyskaną na podstawie badania zespołu specjalistów w publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej) i dotyczy raczej działań terapeutycznych, wspierających rozwój poznawczy, społeczno-emocjonalny.
I rzeczywiście tak jest, że słowo „interwencja” bardziej kojarzy się nam ze szpitalem i jego formami pomocy, jednak zarówno wczesna interwencja, jak i wczesne wspomaganie rozwoju dotyczą najważniejszego – możliwie wczesnej pomocy małemu dziecku w obliczu zagrożenia niepełnosprawnością lub niepełnosprawności. Na całym świecie tego rodzaju wsparcie określa się  mianem „wczesnej interwencji”. Obejmuje ono wszelkie oddziaływania mające na celu pomoc dzieciom, które urodziły się przedwcześnie, pochodzą z ciąż zagrożonych, z obciążonym wywiadem okołoporodowym, niepełnosprawnością, przewlekłymi chorobami somatycznymi, z ośrodków adopcyjnych po to, by ograniczać pojawiające się trudności rozwojowe. Na wczesną interwencję składają się nie tylko programy rządowe czy oświatowe, ale i postawy ludzi, szeroko rozumiana profilaktyka, wiedza dotycząca rozwoju – wiele różnych aspektów.

        Wydaje się jednak, że przyczyną tego dylematu terminologicznego jest Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Polskie prawo oświatowe „określa warunki organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci mającego na celu pobudzanie psychoruchowego i społecznego rozwoju dziecka od chwili wykrycia niepełnosprawności do podjęcia nauki w szkole, zwanego dalej „wczesnym wspomaganiem”. Dlatego właśnie wsparcie małego dziecka, w oparciu o rozporządzenie, które jest obecnie najbardziej rozpowszechnioną formą takiej pomocy, kojarzone jest właśnie z tą nazwą i z pracą m.in. psychologów, pedagogów czy logopedów. Nie jest jednak prawdą, że we wczesnym wspomaganiu nie uczestniczą lekarze i fizjoterapeuci. Zespół specjalistów, który pracuje z dzieckiem, otacza całą rodzinę opieką interdyscyplinarną, w razie potrzeby odsyłając na konsultacje do lekarzy różnych specjalności, w zależności od potrzeb. Wczesne wspomaganie rozumiane w świetle rozporządzenia jest nam po prostu najbliższe i przez jego pryzmat patrzymy często na wczesną pomoc. Można zatem pokusić się o stwierdzenie, że „nasze” wczesne wspomaganie rozwoju dziecka jest pewną częścią szerokiego wachlarza różnorodnych działań, które składają się na wczesną interwencję i sięgają już okresu prenatalnego.

Definicje pojęć formułowane są różne, ciężko je przytaczać i zastanawiać się, która  nich jest lepsza czy gorsza. Warto za to zwrócić uwagę na pewne cechy tych form oddziaływań, które składają się na wczesną interwencję. Ważne aby:

  • pomoc była możliwie jak najwcześniejsza – wiąże się to z szybkim rozpoznaniem problemu, czyli przede wszystkim jakością opieki ze strony specjalistów zajmujących się dzieckiem od najwcześniejszych chwil życia oraz świadomością rodziców (po to, by pozwolić tym drugim otoczyć dziecko potrzebną opieką); pierwsze trzy lata życia małego człowieka to okres dużej plastyczności układu nerwowego, mózg jest bardziej podatny na zmiany w procesie terapeutycznym i możliwe staje się zahamowanie skutków określonych zaburzeń;
  • podejmowane działania miały charakter wielodyscyplinarny – by od początku, już na etapie diagnozy, a także później – w terapii, pomoc dziecku miała charakter współpracy między specjalistami różnych dziedzin (psychologami, logopedami, fizjoterapeutami, pedagogami, lekarzami); dobry specjalista ma świadomość, że jego wiedza i umiejętności skupiają się wokół obszaru, jakim się zajmuje. Kierując się prawdziwą potrzebą pomocy dziecku, odsyła rodziców na konsultację do specjalistów innych dziedzin, by zanim postawi diagnozę mieć pewność, że niczego nie przeoczył;
  • pomoc była skoordynowana – konieczne jest łączenie diagnoz i zaleceń różnych specjalistów w taki sposób, by wzajemnie się uzupełniały – by nie zabrakło określonej formy oddziaływań (np. logopedycznych), ale też by one się nie powielały (np. z dzieckiem pracuje dwóch różnych fizjoterapeutów – panuje mylne przekonanie, że im więcej tym lepiej);
  • w sposób ciągły monitorować rozwój dziecka i w razie konieczności modyfikować program rehabilitacyjno-terapeutyczny;
  • wspierać rodzinę – kiedy myślimy o pracy z małym dzieckiem musimy brać pod uwagę, że działamy głównie poprzez rodziców, oni słuchają zaleceń i wprowadzają je w życie. Żeby specjalista mógł w pełni  udzielić dziecku pomocy, rodzic musi być świadomy problemów jakich ono doświadcza. Często to pierwszy i najtrudniejszy krok. Bardzo ważne zatem jest, by zadbać o tę współpracę i udzielać rodzinie potrzebnego wsparcia;
  • pomoc była dostępna i bliska: celem wczesnej interwencji jest dotarcie do wszystkich rodzin, które potrzebują wsparcia. We wszystkich krajach za priorytetową uznaje się kwestię wyrównania szans pomiędzy regionami w zakresie dostępności usług. Miejsce, w którym dziecko otrzymuje pomoc, powinno znajdować się jak najbliżej miejsca zamieszkania rodziny;
  • zapobiegać wystąpieniu określonych zaburzeń lub też zmniejszać ryzyko ich rozwoju; bardzo ważnym punktem wczesnej interwencji jest profilaktyk pierwszorzędowa – działamy zanim trudności się pojawią;

 

Źródło:
Cytowska B., Winczura B., Wczesna interwencja i wspomaganie rozwoju małego dzieck, Wydawnictwo Impuls, Kraków, 2006.
Rafał – Łuniewska J.,Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka w teorii i praktyce, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa 2017.
Piotrowicz R.,Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka- kompleksowe wsparcie terapeutyczne dziecka i rodziny. Diagnoza a program, Ośrodek Rozwoju Edukacji.
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego wspomagania rozwoju dzieci